Aitheasc tugtha ag an Uachtarán Sandu ag an gcéad chruinniú den Chomhchoiste Comhairliúcháin leis an Moldóiv

In Chișinău, seolann Coiste Eorpach na Réigiún a thionscadal píolótach nua, Acadamh Chomhpháirtíocht an Oirthir do státseirbhísigh áitiúla agus réigiúnacha.

Ag an gcéad chruinniú den Chomhchoiste Comhairliúcháin idir Coiste Eorpach na Réigiún agus Poblacht na Moldóive a bhí ar siúl an 15 Meán Fómhair i bpríomhchathair na Moldóive, Chișinău, seoladh comhartha láidir polaitiúil tacaíochta do chonair na tíre i dtreo ballraíocht san Aontas. Lá roimhe sin, d’óstáil Chișinău an 15ú cruinniú bliantúil de Chomhdháil na nÚdarás Réigiúnach agus Áitiúil do Chomhpháirtíocht an Oirthir (CORLEAP). Chuir sé isteach ar ionramháil faisnéise eachtraí agus sheol sé acadamh píolótach ar líne do státseirbhísigh.

Thug Uachtarán na Moldóive, Maia Sandu, aitheasc pearsanta do cheannairí áitiúla agus réigiúnacha an Aontais agus na Moldóive ag an gcéad chruinniú den Chomhchoiste Comhairliúcháin. Ina príomhóráid, d’iarr sí go mbeadh an cruinniú ina fhoinse thábhachtach móiminteam don tír agus í ag dul ar aghaidh ar an mbóthar i dtreo an Aontais agus leag sí béim ar ról na formáide nua i malartú díreach taithí, dea-chleachtas, malartuithe cultúrtha agus scoile.

An t-idirphlé ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach a dhoimhniú

D’fhormhuinigh an Comhchoiste Comhairliúcháin dearbhú comhpháirteach lena n-iarrtar tuilleadh díláraithe, neamhspleáchais airgeadais, rialachais chuimsithigh, agus rannpháirtíocht struchtúrtha na gcomhlachas rialtais áitiúil. Léirítear sa doiciméad, a tionscnaíodh ar thogra ó chomhalta de Choiste na Réigiún den Chomhchoiste Comhairliúcháin, Emil Draghici (RO/EA), go bhfuil gá le tacaíocht thiomnaithe ón Aontas, le comhar trasteorann níos láidre, agus le hailíniú le caighdeáin dhaonlathacha na hEorpa. 

Thóg sé níos lú ná bliain go leith comhar CnaR leis an Moldóiv a uasghrádú ó Mheitheal go formáid de chuid an Chomhchoiste Chomhairligh. Léiríonn sé sin tacaíocht láidir pholaitiúil don daonlathas áitiúil agus don rialachas il-leibhéil mar ghnéithe fíor-riachtanacha chun go n-éireoidh le méadú an Aontais. Is aitheantas é cruthú an Chomhchoiste Comhairliúcháin ar ról ríthábhachtach na n-údarás áitiúil agus réigiúnach i dtodhchaí na Moldóive laistigh den Aontas. Léiríonn sé tiomantas daingean ón Aontas agus ón Moldóiv a n-idirphlé frithpháirteach agus a gcomhar a dhoimhniú ar an leibhéal áitiúil agus réigiúnach.

Cinnteoireacht agus cur chun feidhme a nascadh

Leis an gComhchoiste Comhairliúcháin, tá an bunús leagtha síos ag CnaR agus ag an Moldóiv le haghaidh comhpháirtíocht fhadtéarmach lena n-áiritheofar go mbeidh na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha ar an dá thaobh rannpháirteach go gníomhach i bpróiseas aontachais na tíre. Cuideoidh an fóram le riachtanais shonracha a shainaithint, réitigh phraiticiúla agus moltaí beartais a mholadh bunaithe ar thaithí i mBallstáit an Aontais agus i dtíortha comhlachaithe eile. Cuireann sé ardán comhairliúcháin ar fáil maidir le tacaíocht thiomnaithe a chuirtear ar fáil tríd an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis agus maidir leis an gcistiú atá ar fáil sa chéad bhuiséad eile de chuid an Aontais. Is ionad é le haghaidh malartuithe idir piaraí idir bardais agus réigiúin – ar an leibhéal polaitiúil agus ar an leibhéal teicniúil araon – le haghaidh aistriú eolais ríthábhachtach agus tionscadail chomhpháirteacha a d’fhéadfadh cabhrú le dlús a chur le lánpháirtiú na Moldóive san Aontas. Go háirithe, tá sé d’aidhm ag an gComhchoiste Comhairliúcháin comhpháirtíochtaí institiúideacha a threisiú, amhail le Comhdháil Chomhairle na hEorpa. 

Ar leibhéal an Aontais, cuirfidh léargais an Chomhchoiste Comhairliúcháin maidir leis an gcaoi a mbraitear agus a gcuirtear chun feidhme athchóirithe go háitiúil ábhar luachmhar i láthair don Tuarascáil bhliantúil maidir le Méadú ar an Moldóiv a d’ullmhaigh an Coimisiún Eorpach.

Ionramháil eachtrach ar fhaisnéis a chomhrac

An 14 Meán Fómhair, d’óstáil Chisinau imeacht tábhachtach eile – an 15ú cruinniú bliantúil de Chomhdháil na nÚdarás Réigiúnach agus Áitiúil do Chomhpháirtíocht an Oirthir (CORLEAP). I gcroílár an phlé bhí ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis (FIMI) chomh maith le staid na meán áitiúil agus réigiúnach i dtíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir. Tá an Mholdóiv – in éineacht leis an Úcráin – ar cheann de phríomhspriocanna FIMI mar gheall ar a próiseas aontachais leis an Aontas agus a treoshuíomh straitéiseach. Le toghcháin a reáchtáladh le déanaí, tá méadú ag teacht ar an gcur isteach sofaisticiúla a bhaineann le feachtais chomhordaithe ar líne, líonraí bréagaisnéise agus iarrachtaí chun dearcthaí an phobail i leith phróiseas lánpháirtithe na hEorpa sa tír a mhúnlú.

Fothú acmhainneachta do státseirbhísigh áitiúla agus réigiúnacha

Le linn chruinniú CORLEAP in Chișinău, sheol CnaR a threoirthionscadal le haghaidh Acadamh Chomhpháirtíocht an Oirthir um Riarachán Poiblí ar an Leibhéal Áitiúil agus Réigiúnach (EPA) lena dtabharfaí rochtain dhíreach do státseirbhísigh ó thíortha comhpháirtíochta ar institiúidí Eorpacha, ar shaineolas agus ar fhíorshamplaí ó chathracha agus ó réigiúin an Aontais. Cuirfear cúrsaí ar líne ar fáil i dteangacha na rannpháirtithe. Áireofar sa churaclam léargais phraiticiúla ar an gcaoi a réitíonn cathracha agus réigiúin an Aontais fadhbanna laethúla agus beifear in ann líonrú a dhéanamh le piaraí thar theorainneacha. Beidh an t-acadamh píolótach ar siúl sa chéad leath de 2027.

Sleachta:

• Kata Tüttő (HU/PSE), Uachtarán Choiste Eorpach na Réigiún: ‘Is comhartha soiléir é rannpháirtíocht an Uachtaráin Maia Sandu i gcéad chruinniú an Chomhchoiste Chomhairligh inniu ar an móiminteam foirfe i gconair na Moldóive i dtreo aontachas leis an Aontas. Tá rogha shoiléir mhisniúil déanta ag an Moldóiv bogadh i dtreo an Aontais Eorpaigh. Seasann Coiste Eorpach na Réigiún go daingean leis an rogha sin. Creidimid go mbaineann an méadú ní hamháin le caibidlí a chaibidliú agus reachtaíocht a ailíniú. Is éard atá i gceist leis an Eoraip a thabhairt níos gaire do na saoránaigh. Agus is é sin an fáth nach mór do chathracha, do bhardais agus do réigiúin a bheith mar chuid den phróiseas ón tús. Beidh an Comhchoiste Comhairleach ina luamhán cumhachtach chun an cuspóir sin a bhaint amach.’
• Maia Sandu, Uachtarán Phoblacht na Moldóive: ‘Forbraíonn ár gcomhpháirtíocht ar leibhéal an stáit i bhfoirm i bhfad níos nithiúla idir údaráis áitiúla agus réigiúnacha na Moldóive agus a gcomhpháirtithe i dtíortha Eorpacha eile. Fágann sé sin gur féidir taithí, dea-chleachtais, malartuithe cultúrtha agus malartuithe scoile a mhalartú go díreach. Is díol sásaimh dúinn gur seoladh Acadamh Chomhpháirtíocht an Oirthir um Riarachán Poiblí, a bheidh ina ionstraim thábhachtach le haghaidh fothú acmhainneachta do státseirbhísigh ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal áitiúil. Is móiminteam tábhachtach eile san iarracht sin é an cruinniú inniu agus an obair a dhéanfaidh an Comhchoiste Comhairliúcháin idir an Mholdóiv agus Coiste Eorpach na Réigiún amach anseo.’
• Mariana Gâju (RO/PSE), Comhchathaoirleach JCC na Moldóive agus Méara Bhardas Cumpăna, Contae Constanța: “Ní i seomraí caibidlíochta amháin a thógfar todhchaí Eorpach na Moldóive. Tógfar é i ngach cathair, baile agus sráidbhaile, áit nach mór d’athchóirithe fíordhifríocht a dhéanamh do shaol laethúil na ndaoine. Déanann an Comhchoiste Comhairliúcháin nua comhpháirtithe d’údaráis áitiúla ó bhreathnóirí agus tugann sé guth níos láidre dóibh sa phróiseas sin. Oibreoimid le chéile chun a chinntiú go neartóidh an t-aontachas an daonlathas áitiúil, go bhfeabhsófar seirbhísí poiblí agus nach bhfágfar aon phobal ar lár.”
• Valentina Casian, Comhchathaoirleach JCC agus méara Bhardas Strășeni: “Tá céim thábhachtach á déanamh againn inniu, ionas go mbeidh guth ár bpobal níos gaire don Eoraip. Is struchtúr é an Comhchoiste Comhairliúcháin a bhfuiltear ag súil leis le deich mbliana anuas. Ba mhaith liom go mbunófaí leis an ardán sin nasc leanúnach chun idirphlé institiúideach a chothú idir an tAontas Eorpach agus na leibhéil náisiúnta agus áitiúla i bPoblacht na Moldóive. Molaim do na húdaráis áitiúla ról gníomhach a bheith acu i bpróiseas lánpháirtíochta na hEorpa toisc nach féidir lánpháirtiú na hEorpa a bhaint amach trí chinntí agus trí bheartais amháin. Tá sé tógtha i bpobail, i scoileanna, i mbonneagar agus i seirbhísí poiblí ar ardchaighdeán, i riarachán éifeachtach, trédhearcach gar do na daoine. Ní mór do phobail na Moldóive a bheith ina gcuid ghníomhach den tógáil Eorpach sin.”
• Patrick Molinoz (FR/PSE), Comhchathaoirleach gníomhach CORLEAP agus Leas-Uachtarán Réigiún Bourgogne-Franche-Comté: “Is é is aidhm don chur isteach eachtrach tuairimí an phobail a chúbláil i ngach áit. Baineann sé an bonn fiú den leibhéal áitiúil, a bhfuil an leibhéal muiníne is airde aige i measc na saoránach. Dá bhrí sin, ní mór na huirlisí cearta a bheith ag na cathracha agus na réigiúin chun a gcibearshlándáil a áirithiú agus chun cur isteach den sórt sin agus, ar bhonn níos leithne, gach cineál bréagaisnéise a chomhrac. Iarraimid ar an Eoraip tacú leis na húdaráis áitiúla, leis an iriseoireacht neamhspleách agus leis an litearthacht sna meáin. Tá sé ríthábhachtach ár spás faisnéise a chosaint chun an daonlathas a chaomhnú, ag tosú ar an leibhéal áitiúil.”
• Constantin Cojocari, Comhchathaoirleach CORLEAP agus Méara Edinet, an Mholdóiv: “Mar mhéara agus mar Chomhchathaoirleach ar CORLEAP, ach freisin mar iar-mhúinteoir agus iar-phríomhoide scoile, is cúis áthais dom go bhfuil tionscadal píolótach Acadamh Chomhpháirtíocht an Oirthir um Riarachán Poiblí ar an Leibhéal Áitiúil agus Réigiúnach (EPA) á sheoladh againn. Is éard atá ann cinneadh fadtéarmach ó CORLEAP a chur chun feidhme, agus freagra ar fhíor-riachtanais mhóra na státseirbhíseach sa riarachán poiblí áitiúil agus réigiúnach sa Mholdóiv agus i dtíortha eile de chuid Chomhpháirtíocht an Oirthir. Tá súil agam nach bhfuil sa tionscadal píolótach seo ach tús acadamh lánscála."

Cúlra:

• Fístaifeadadh den 15ú cruinniú bliantúil CORLEAP in Chișinău na Moldóive.

• Fístaifeadadh de chruinniú Chomhchoiste Comhairliúcháin na Moldóive an 15 Meán Fómhair 2026 in Chișinău.

• Tuairim ó CnaR Pacáiste um Méadú 2025 – an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia. Rapóirtéir: Patrick Molinoz (FR/PSE), Leas-Uachtarán Réigiún Bourgogne-Franche-Comté.

• Is é CORLEAP an t-aon ardán de chuid an Aontais a thugann deis plé a dhéanamh ar rannchuidiú na gcathracha agus na réigiún i bhforbairt thíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir de chuid an Aontais (an Airméin, an Asarbaiseáin, an tSeoirsia, Poblacht na Moldóive agus an Úcráin.) Tá CORLEAP comhdhéanta de 33 pholaiteoir réigiúnacha agus áitiúla: 18 gcomhalta de Choiste na Réigiún agus 15 ionadaí ó chúig thír chomhpháirtíochta an Oirthir. Tá trí shuíochán ag gach tír chomhpháirtíochta san Oirthear. Dáiltear suíocháin an Aontais de réir chomhdhéanamh polaitiúil CnaR, roinnte idir a shé ghrúpa pholaitiúla: Páirtí an Phobail Eorpaigh (PPE), Páirtí na Sóisialaithe Eorpacha (PSE), Renew Europe (RE), an Grúpa do Choimeádaigh agus Leasaitheoirí na hEorpa (ECR), an Chomhghuaillíocht Eorpach (EA), agus na Glasaigh. Idir cruinnithe bliantúla CORLEAP, gníomhaíonn Biúró mar chomhlacht stiúrtha. Tá an Biúró freagrach as obair CORLEAP a chomhordú, as faireachán a dhéanamh ar a ghníomhaíochtaí, ar a thuarascálacha agus ar a rúin. Tá sé comhdhéanta de chúigear comhaltaí ó na tíortha comhpháirtíochta agus seisear comhaltaí ó Choiste na Réigiún a dhéanann ionadaíocht thar ceann an Aontais.

• Tugadh stádas tír is iarrthóir ar bhallraíocht san Aontas don Mholdóiv i mí an Mheithimh 2022. Tar éis an chinnidh ón gComhairle Eorpach i mí na Nollag 2023, cuireadh tús leis an gcaibidlíocht ag an gcéad chomhdháil idir-rialtasach an 25 Meitheamh 2025. I mí na Bealtaine 2025, ghlac an Mholdóiv Clár Náisiúnta 2025-2029 maidir le hAontachas na Moldóive; agus i mí Iúil 2025, tionóladh an chéad Chruinniú Mullaigh idir an tAontas agus an Mholdóiv mar chéim nua den chomhar agus den lánpháirtiú. I mí Mheán Fómhair 2025, thug an Coimisiún Eorpach a chéad tuarascálacha cuimsitheacha maidir le scagadh i gcrích agus seoladh caibidlíocht theicniúil maidir le gach ceann de na sé bhraisle i mí an Mhárta 2026. An 5 Bealtaine 2026, ghlac Coiste Parlaiminteach Comhlachais AE-na Moldóive dearbhú inar iarradh go gcuirfí tús foirmiúil leis an gcaibidlíocht, agus chuir rialtas na Moldóive in iúl go bhfuil sé de chuspóir aige clabhsúr sealadach a chur ar an gcaibidlíocht aontachais faoi thús 2028. I mí Iúil 2026, chuaigh lánpháirtiú na Moldóive san Eoraip i gcéim nua nuair a osclaíodh an dara braisle caibidlíochta aontachais leis an Aontas – maidir le Braisle 6, ‘Caidreamh Seachtrach’. Is príomhionstraim í an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis (EUR 1.9 billiún) chun tacú leis an bpróiseas aontachais. Faoin gcéad CAI eile, meastar go mbeidh comhar an Aontais leis na tíortha is iarrthóirí á threorú ag na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha.