Ní mór don infheistíocht san oideachas agus sa chultúr a bheith ag teacht le huaillmhianta an Aontais Eorpaigh

Tá dhá thuairim glactha d’aon toil ag Coiste Eorpach na Réigiún (CnaR) ina n-iarrtar ar an Aontas cláir Erasmus+ agus AgoraEU a chistiú go leordhóthanach faoin gcéad Chreat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI) 2028-2034 eile agus rabhadh a thabhairt i gcoinne ciorruithe nó ath-leithdháiltí ón mbeartas comhtháthaithe.

Leis an dá thuairim, a glacadh ag Seisiún Iomlánach CnaR an 6 Bealtaine 2026, éilítear rannpháirtíocht fhóinteach na n-údarás áitiúil agus réigiúnach i ndearadh, i gcur chun feidhme agus i rialachas na dtionscnamh sin.

De réir mar a threisíonn an díospóireacht an chéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais Eorpaigh, d’iarr Coiste Eorpach na Réigiún go ndéanfaí maoiniú Erasmus+ agus AgoraEU a chosaint i dtéarmaí réadacha, agus rabhadh á thabhairt aige i gcoinne ciorruithe ar chláir a thacaíonn leis an oideachas, leis an gcultúr agus leis an rannpháirtíocht dhaonlathach. Dúirt CnaR gur cheart aon leathnú ar na tionscnaimh a áirithiú le hacmhainní breise sa chéad CAI eile.

Erasmus+: Ardaitheoir sóisialta

Sa tuairim maidir le ‘clár Erasmus+ don tréimhse 2028-2034’, a dhréachtaigh an rapóirtéir Roberto Pella (IT/PPE), Méara Valdengo, cuirtear fáilte roimh an togra ón gCoimisiún ach cuirtear brú ar bhuiséad i bhfad níos uaillmhianaí. Cuireann na réigiúin agus na cathracha i bhfios go láidir gur cheart do Erasmus+ feidhmiú mar fhíor-ardaitheoir sóisialta, seachas mar chlár soghluaisteachta do na daoine a bhfuil buntáiste acu cheana féin.

Dá bhrí sin, áitítear sa tuairim ar an gCoimisiún an clár a dhéanamh níos cuimsithí agus tús áite a thabhairt do rochtain leathnaithe d’fhoghlaimeoirí ar lú na deiseanna atá acu, do dhaoine óga ó limistéir faoi mhíbhuntáiste agus do chríocha a bhfuil dúshláin struchtúracha rompu amhail dídhaonrú, meath déimeagrafach nó iargúltacht gheografach. I ndáil leis an méid sin, iarrann CnaR go dtabharfaí aird ar leith ar rannpháirtíocht institiúidí ó réigiúin nach bhfuil mórán ionadaíochta acu i gComhghuaillíocht na nOllscoileanna Eorpacha.

Maidir le rialachas agus cur chun feidhme, molann na húdaráis áitiúla córas bainistíochta díláraithe an chláir a chothabháil agus a neartú, chomh maith le sineirgí le hionstraimí struchtúracha agus comhtháthaithe a uasmhéadú. Tá CESE á áitiú gur cheart na sineirgí sin a bheith á dtreorú ag réaltachtaí críochacha agus déimeagrafacha chun tionchar fadtéarmach inbhuanaithe a áirithiú. Is oth leis an tuairim freisin an easpa soiléireachta maidir le leithdháileadh acmhainní ar fud thosaíochtaí agus ghníomhaíochtaí an chláir, agus tugann sí rabhadh go bhféadfadh roghanna neamhleanúnacha cur chun feidhme dúbailt a dhéanamh agus go bhféadfaidís an bonn a bhaint den tsolúbthacht agus den chuimsiú.

Ina theannta sin, aontaíonn CnaR le seasamh rapóirtéir Pharlaimint na hEorpa maidir leis an tábhacht a bhaineann le tacú leis an spórt mar phríomhghné de chlár Erasmus+. Molann sé freisin scéimeanna píolótacha chun cúnamh teicniúil agus fothú acmhainneachta a chur ar fáil do bhardais i gceantair iargúlta agus i gceantair faoi mhíbhuntáiste agus iarrann sé go gcuirfí béim níos láidre ar shoghluaisteacht gairmoideachais agus gairmoiliúna (VET).

AgoraEU: cultúr agus luachanna i gcroílár CAI

Sa tuairim ó AgoraEU, a dhréachtaigh an rapóirtéir Csaba Borboly (RO/PPE), Leas-Uachtarán Chomhairle Contae Harghita, glactar leis an gcur chuige iomlánaíoch atá beartaithe ag an gCoimisiún, ag tabhairt dá haire gurb ionann an creat nua seo agus bunchloch an chéad CAI eile, ina gcorpraítear luachanna comhroinnte an Aontais. Dá bhrí sin, cuireann CnaR i bhfios go láidir nach mór é a chistiú go leordhóthanach chun an ról sin a chomhlíonadh. Ag an am céanna, tugann an Coiste rabhadh nár cheart do chomhdhlúthú Eoraip na Cruthaitheachta agus CERV+ an bonn a bhaint de shnáitheanna aonair an chláir – an cultúr, na meáin, rannpháirtíocht na saoránach, an comhionannas agus cearta – nach mór do gach ceann acu a fhéiniúlacht agus a chuspóir féin a choinneáil.

Tá CnaR á áitiú nach mór aitheantas a thabhairt do na húdaráis áitiúla mar phríomh-chomhpháirtithe cur chun feidhme, i bhfianaise an róil lárnaigh atá acu maidir le spásanna a chur ar fáil ina bhfuil cónaí ar an daonlathas, ina ndéantar é a chleachtadh agus ina ndéantar é a athnuachan. Is oth leis freisin nach bhfuil liosta táscach de bhearta agus de ghníomhaíochtaí incháilithe ann, rud a mheasann CnaR a bheith ríthábhachtach don trédhearcacht, rud a chuireann ar chumas na dtairbhithe ullmhú don chlár agus páirt fhóinteach a ghlacadh ann.

Maidir le rochtain agus simpliú, iarrann réigiúin agus cathracha formáidí deontais simplithe amhail iarratais dhá chéim agus deontais chascáide, ceanglais laghdaithe féin-ranníocaíochta (nach mó ná 10 % de na costais incháilithe iomlána), agus pointí teagmhála AgoraEU ar an leibhéal náisiúnta agus, i gcás inarb iomchuí, ar an leibhéal réigiúnach. Leagtar béim sa tuairim freisin ar a thábhachtaí atá sé úsáid fhreagrach na hintleachta saorga a chur chun cinn in earnálacha an chultúir agus na cruthaitheachta mar dhúshlán trasearnálach nach mór aghaidh a thabhairt air go sainráite sa chlár.

Tá CnaR ag iarraidh go dtabharfaí tacaíocht thiomnaithe do léiriú áitiúil agus réigiúnach na meán agus don chraoltóireacht seirbhíse poiblí, go háirithe i gceantair thuaithe atá i mbaol a bheith ina ‘bhfásaigh sna meáin’, agus go dtabharfaí aitheantas sainráite do chosaint na hoidhreachta cultúrtha mar thosaíocht uathrialach le cistiú tiomnaithe.

Chuir Glenn Micallef, an Coimisinéir Eorpach um Chothroime Idirghlúine, an Óige, Cultúr agus Spórt, tús leis an díospóireacht trí thacaíocht airgeadais mhéadaithe a iarraidh go daingean do chláir Erasmus+ agus AgoraEU. D’áitigh sé gurb é infheistíocht dhíreach a dhéanamh i ndaoine óga trí na tionscnaimh sin an rannchuidiú is luachmhaire is féidir a dhéanamh. D’athdhearbhaigh Aire Spóirt agus Óige na hIodáile an meon sin, agus dhearbhaigh sé gur tiomantas straitéiseach iad tionscadail amhail Erasmus+ chun forbairt na sochaí a chur chun cinn.

Sleachta

Rapóirtéir Roberto Pella (IT/PPE), Méara Valdengo: “Tá Erasmus+ ar cheann de scéalta ratha suaitheanta na hEorpa agus is bunchloch dár bhféiniúlacht Eorpach chomhroinnte é. Ní mór don chlár a bheidh ann amach anseo dul níos faide – ní hamháin le maoiniú leordhóthanach, ach le rialacha níos simplí, níos mó solúbthachta agus rochtain níos éasca, rud a chuirfidh ar chumas eagraíochtaí beaga a bheith rannpháirteach go hiomlán. Chuige sin, tá gá freisin le fíorthacaíocht do bhardais faoi mhíbhuntáiste trí fhothú acmhainneachta agus trí chúnamh praiticiúil chun páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí an Chláir, chomh maith le gné spóirt níos láidre. Ciallaíonn infheistíocht a dhéanamh in Erasmus+ infheistíocht a dhéanamh i dtodhchaí shíochánta, iomaíoch agus chuimsitheach na hEorpa trí dhaoine óga a chumhachtú chun í a mhúnlú.’

Rapóirtéir Csaba Borboly (RO/PPE), Leas-Uachtarán Chomhairle Contae Harghita: ‘Cuireann AgoraEU an Eoraip ar ais chuig an áit a raibh cónaí uirthi i gcónaí: i bpobail áitiúla, i gcultúir mhionlaigh agus i gceardlanna cruthaitheacha tuaithe. I gcás Harghita agus Covasna, tá teachtaireacht shoiléir sa tuairim seo: tá sráidbhailte, ceardaithe, eagraíochtaí neamhrialtasacha mionlaigh agus cruthaitheoirí óga i gcroílár mhaoiniú cultúrtha na hEorpa. Tá aitheantas níos láidre faighte againn do mhionlaigh eitneacha, náisiúnta agus teanga, rochtain níos simplí do thairbhithe beaga, agus faireachán críochach chun an bhearna idir cathracha agus ceantair thuaithe a dhúnadh. Ní hamháin go gcuirtear tús le haontacht na hEorpa nuair a dhearbhaítear an éagsúlacht ach nuair a mhaireann sí — agus ní mór do AgoraEU an gealltanas sin a chomhlíonadh anois.”

An Coimisinéir Eorpach um Chothroime Idirghlúine, an Óige, Cultúr agus Spórt, Glenn Micallef: ‘Tá rannpháirtíocht na hóige, an cultúr agus an spórt ríthábhachtach dár ndaonlathas, dár bhféiniúlacht agus dár n-athléimneacht shochaíoch. Tá ról ríthábhachtach ag na réigiúin maidir leis na tosaíochtaí sin a léiriú ar fud ionstraimí cistiúcháin uile an Aontais. Sin an chaoi a dtugann tú an Eoraip níos gaire dá saoránaigh.”

Cúlra

• Físeán agus grianghraif de sheisiún iomlánach CnaR.

• An 16 Iúil 2025, mar chuid de phacáiste tograí reachtacha chun cláir faoi chreat airgeadais ilbhliantúil (CAI) 2028-2034 a rialú, mhol an Coimisiún Eorpach rialachán lena mbunaítear clár Erasmus+ 2028-2034.

• Cuireadh an clár nua AgoraEU i láthair freisin an 16 Iúil 2025. Comhcheanglaíonn sé agus cuireann sé leis an gclár Eoraip na Cruthaitheachta agus leis an gclár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna (CERV) atá á gcistiú faoi láthair ag CAI 2021-2027.

• Tá CnaR ag obair faoi láthair ar 20 tuairim chun measúnú a dhéanamh ar ghnéithe sonracha de bhuiséad fadtéarmach an Aontais 2028-34 agus ar rialacháin an bhuiséid sin.

Teagmháil:

Víctor Moreno Morales de Setién
Teil: +32475999662
victor.morenomoralesdesetien@cor.europa.eu