Buiséad an Aontais tar éis 2027: an daonlathas agus aontacht na hEorpa i mbaol faoin togra reatha, tugann ceannairí áitiúla agus réigiúnacha rabhadh

I ndíospóireacht ar an gcéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais tar éis 2027, an Creat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI), leagadh béim ar ábhair mhóra imní i measc na réigiún agus na gcathracha maidir leis an togra a chuir an Coimisiún Eorpach ar aghaidh an 16 Iúil. Leis an malartú, a tionóladh le linn chruinniú an Choimisiúin um Beartas Comhtháthaithe Chríochaigh agus um Buiséad AE (COTER)an 7 Deireadh Fómhair, tugadh le chéile ionadaithe ó Uachtaránacht na Danmhairge ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus ón gCoimisiún Eorpach, chun buiséad an Aontais amach anseo a phlé.  

Tá an baol ann go gcuirfear an daonlathas agus aontacht na hEorpa i mbaol má ghlactar an togra reatha maidir leis an gcéad bhuiséad fadtéarmach eile de chuid an Aontais, tá rabhadh tugtha ag ceannairí áitiúla agus réigiúnacha le linn díospóireachta i gcoimisiún COTER. Chuir an malartú tuairimí tús leis an obair ar an tuairim maidir leis an gcéad CAI eile, faoi stiúir an rapóirtéara Sari Rautio (FI/PPE), Comhalta de Chomhairle Cathrach Hämeenlinna agus Uachtarán ghrúpa PPE ag CnaR. Chuir an tUasal Rautio i bhfios go láidir go mbaineann an díospóireacht maidir le buiséad an Aontais amach anseo ‘le níos mó ná airgead, leis an daonlathas agus le haontacht na hEorpa’.

Le struchtúr nua CAI, dhéanfaí roinnt réimsí - ón mBeartas Comhtháthaithe go dtí an Comhbheartas Talmhaíochta - a chumasc in aon chiste mór amháin, agus san am céanna dhéanfaí bainistiú acmhainní agus clár i lámha na rialtas náisiúnta a dhíriú. Thug an Rapóirtéir rabhadh go bhféadfadh aistriú ó chláir réigiúnacha go pleananna náisiúnta láraithe an bonn a bhaint den chomhtháthú, den rialachas il-leibhéil, agus de mhuinín na saoránach, agus d’iarr sé, ina ionad sin, go mbeadh creat ann lena gcoinneofaí comhpháirtíocht, lúfaireacht, solúbthacht agus cur chuige áitbhunaithe.

D’aithin comhaltaí COTER gur gá an Beartas Comhtháthaithe a nuachóiriú agus buiséad fadtéarmach nua an Aontais a ailíniú le tosaíochtaí práinneacha amhail slándáil agus cosaint – go háirithe do réigiúin feadh theorainneacha thoir an Aontais. Mar sin féin, thug siad rabhadh go bhféadfadh na hathchóirithe riachtanacha a bheith fritorthúil dá n-eisiafaí na réigiúin agus na cathracha ó dhearadh agus ó chur chun feidhme na n-infheistíochtaí críochacha. 

‘Fiú mura mbeadh sé sin ar intinn, is é an toradh a bheadh air sin go ndéanfadh CAI an tAontas a chur as a ghné réigiúnach agus áitiúil. Agus ní féidir glacadh leis sin” arsa cathaoirleach COTER, Vasco Alves Cordeiro (PSE/PT), agus achoimre á déanamh ar na hábhair imní a chuir comhaltaí an choimisiúin in iúl.

Le linn na díospóireachta, d’admhaigh Uachtaránacht na Danmhairge go bhfuil measúnú na Comhairle ar thogra CAI fós ar siúl agus chuir sí in iúl go raibh sé d’uaillmhian aici dréachtbhosca caibidlíochta a chur faoi bhráid na Comhairle Eorpaí i mí na Nollag.  

Tá dréacht-tuairim Rautio beartaithe le haghaidh vóta ó choimisiún COTER an 1-2 Nollaig agus cuirfear faoi bhráid sheisiún iomlánach CnaR í i mí an Mhárta 2026.  

Rapóirtéirí nua maidir le comhaid CAI ceaptha

Cheap na Feisirí ceathrar rapóirtéirí freisin le haghaidh tuairimí a dhéanfaidh measúnú ar dhréachtrialacháin shonracha a áirítear i dtogra CAI: 

• Ceapadh Cathaoirleach agus céad Leas-Chathaoirleach COTER, Vasco Alves Cordeiro (PT/PSE) agus Emil Boc (RO/PPE) ina gcomhrapóirtéirí ar an Rialachán maidir le Ciste na bPleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha 

• María Guardiola (ES/PPE), Uachtarán Rialtas Réigiúnach Extremadura, maidir le Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa lena n-áirítear an Rialachán maidir le Comhar Críochach Eorpach agus an Ciste Comhtháthaithe 

• Luca Menesini (IT/PSE), comhalta de Chomhairle Chúige Lucca, maidir leis an gCreat-Rialachán Feidhmíochta 

• Juraj Droba (SK/ECR), Cathaoirleach Réigiún féinrialaitheach na Bratasláive, maidir le Rialachán na Saoráide um Chónascadh na hEorpa 2028-2034 

Déanfar díospóireacht ar na dréacht-tuairimí uile agus déanfar vótáil orthu le linn an chéad leath de 2026.  

Bochtaineacht iompair a chomhrac chun comhtháthú agus iomaíochas na hEorpa a neartú

I ndréacht-tuairim a glacadh le linn an chruinnithe, thug comhaltaí COTER rabhadh go bhfuil an bhochtaineacht iompair ag dul i bhfeidhm níos mó agus níos mó ar réigiúin agus ar chathracha ar fud an Aontais, agus chuir siad i bhfios go láidir go bhfuil nascacht ríthábhachtach don chomhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach. Agus ról lárnach acu maidir le cuspóirí an Aontais a bhaint amach don aistriú chuig soghluaisteacht inbhuanaithe, leag ceannairí áitiúla agus réigiúnacha béim ar thearcmhaoiniú leanúnach na hearnála iompair. D’iarr siad go mbainfí úsáid chomhordaithe as an gCiste Aeráide Sóisialta, as cistí comhtháthaithe, as an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE), chun tacú le réitigh áitbhunaithe, agus leag siad béim ar a thábhachtaí atá sé infheistíocht a dhéanamh i mbearta a dhéanann difríocht sa ghearrthéarma chomh maith le hinfheistíochtaí níos fadtéarmaí. Iarrtar sa tuairim go dtabharfaí tús áite do thacaíocht d’iompar poiblí agus d’iompar d’iarnród i gcás inarb iomchuí, mar aon le bearta tionlacain chun aistriú ó sheancharranna truaillitheacha go carranna níos glaine, chun soghluaisteacht chothrom inbhuanaithe a áirithiú i ngach cineál réigiúin de chuid an Aontais agus do gach saoránach. 

Seo mar a labhair an Rapóirtéir Patrik Schwarcz-Kiefer (HU/PPE), comhalta de Chomhairle Contae Baranya Vármegye: “Ní saincheist ar leith í an bhochtaineacht iompair – tá dlúthbhaint aici le gach cineál eile bochtaineachta, ó fhuinneamh go cruatan eacnamaíoch. Is i réigiúin tuaithe agus teorann is mó a bhuailtear í, áit nach ábhar áise amháin í an tsoghluaisteacht, ach ceist na deise, na rochtana agus na dínite. Má táimid dáiríre faoin gcothroime san Eoraip, ní mór dúinn a áirithiú gur féidir le gach duine, i ngach áit, gluaiseacht, nascadh agus páirt a ghlacadh sa tsochaí.” 

Le linn an chruinnithe freisin 

Bhí an chéad díospóireacht ag comhaltaí COTER freisin maidir le tuairim lena bhfiosrófar ról na hearnála príobháidí maidir leis an mBeartas Comhtháthaithe a neartú tar éis 2027. Chuir ionadaithe áitiúla agus réigiúnacha i bhfios go láidir go bhfuil comhar níos láidre agus níos straitéisí leis an earnáil phríobháideach ríthábhachtach chun an Beartas Comhtháthaithe a dhéanamh níos éifeachtaí, chun infheistíocht a mhealladh agus chun fás marthanach a áirithiú ar fud na réigiún uile.  

Vótálfaidh Coimisiún COTER ar an dréacht-tuairim, a d’ullmhaigh an rapóirtéir Kristoffer Tamsons (SE/PPE), comhalta de Chomhairle Contae Réigiún Stócólm, an 1 Nollaig agus vótálfaidh seisiún iomlánach CnaR uirthi i mí an Mhárta 2026.  

Cúlra

• An cruinniú a thaifeadadh. 

• An 16 Iúil, nocht an Coimisiún Eorpach a thogra maidir leis an CAI a bheidh ann amach anseo, mar aon le pacáiste reachtaíochta earnála a bhaineann leis. Bheadh CAI 2028-34 bunaithe ar roinnt meigea-chistí. Ceann díobh sin is ea an Ciste atá le cur ar fáil trí Phleananna Comhpháirtíochta Réigiúnaí Náisiúnta (NRPP), lena gcumhdaítear roinnt réimsí ón mBeartas Comhtháthaithe go dtí an Comhbheartas Talmhaíochta (CBT), iascach agus imirce/slándáil.  

• An tseachtain seo chugainn, vótálfaidh seisiún iomlánach CnaR ar rún maidir le buiséad fadtéarmach an Aontais a bheidh ann amach anseo, arb ionann é agus an chéad mheasúnú ar an togra ón gCoimisiún Eorpach, i bhfianaise na hoibre ar cuireadh tús léi in COTER le tuairim an Chóimheasa. Lean seisiún iomlánach Choiste na Réigiún.  

• In éineacht leis na príomhchomhlachais Eorpacha cathracha agus réigiún, is comhpháirtí bunaidh é CnaR den Chomhghuaillíocht um Chomhtháthú (#CohesionAlliance), den chomhghuaillíocht is mó ar fud an Aontais d’ionadaithe cathracha agus réigiún, de chomhpháirtithe sóisialta agus de chomhlachais na sochaí sibhialta a mholann an comhtháthú mar phríomhchuspóir do bheartais agus d’infheistíochtaí uile an Aontais, agus do Bheartas Comhtháthaithe neartaithe tar éis 2027. Beidh an chéad imeacht #CohesionAlliance eile ar siúl an 15 Deireadh Fómhair sa Bhruiséil, le linn an 23ú Seachtain Eorpach na Réigiún agus na gCathracha. Tuilleadh sonraí.